مقالات

ریشه‌های نقاشی ایرانی

ریشه‌های نقاشی ایرانی

نقاشی ایرانی دوره‌های مختلفی را طی کرده و در هر دوره دارای ویژگی‌های خاصی بوده که آن را از دوره دیگر متفاوت می‌کرده است. نقاشی ایرانی قدمتی به اندازه تاریخ بشر دارد و نگاره‌های غارهای لرستان که تصاویر نقاشی شده انسان و حیوانات را نشان می‌دهند از شواهد آن هستند. این نقاشی‌ها که بیش از ۱۲ هزار سال پیش کشیده شده‌اند بیانگر آغاز نقاشی در کشورمان هستند و نشان می‌دهند که این هنر چه قدمتی دیرینه‌ای در ایران داشته است. در مقاله امروز به ریشه‌های نقاشی ایرانی بیشتر خواهیم پرداخت.

ریشه‌های نقاشی ایرانی با توجه به دوره‌های مختلف

برای اینکه بتوانید دید بهتری نسبت به ریشه‌های نقاشی ایرانی داشته باشید و بخواهید برای خرید تابلوی نقاشی اقدام کنید شاید بهتر باشد با ریشه‌های نقاشی در دوران‌های مختلف آشنا شوید. در ادامه ریشه‌های نقاشی ایرانی را در دوره‌های مختلف خواهید شناخت:

نقاشی ایرانی در دوره غارنشینی

شواهد تاریخی به‌دست‌آمده از غارهای استان لرستان بازگوکننده این هستند که ریشه نقاشی در ایران به دوره غارنشینی باز می‌گردد. طرح‌هایی که در دوره غارنشینی بر روی دیواره غارها نقش بسته‌اند تصاویری از حیوانات و انسان‌ها را منعکس می‌کنند. این تصاویر به ۱۲ هزار سال پیش باز می‌گردند و بسیار قبل‌تر از نقاشی‌هایی هستند که بر روی ظروف سفالی در تپه سیلک و شوش دیده شده‌اند. تصاویر بر روی سفالینه‌های شوش و سیلک نیز نقوشی از حیوانات و طبیعت را به تصویر کشیده‌اند و بسیار ساده و هندسی هستند.

نقاشی ایرانی در دوره اشکانیان

در دوره اشکانیان تعدادی نقاشی در کوه خواجه سیستان و «دورا اروپوس» در بین النهرین یافت شده است. در این نقاشی‌ها تأثیر سنت‌های دینی نقاشی پس از اسلام قابل‌مشاهده است و گاهی سبک آنها مینیاتورهای ایرانی را به یاد می‌آورند. در دوره اشکانیان نقاشی‌های معدودی بر روی دیواره‌های شمالی رودخانه فرات نیز به‌دست‌آمده که یکی از آنها تصویرگر مراسم یک شکار است. شکل حیوانات و وضعیت افراد سوارکار و سبک به‌کاررفته در این نقاشی یادآور مینیاتورهای ایرانی می‌باشد.

نقاشی ایرانی در دوران هخامنشی

در این دوره نقاشی وارد فاز جدیدی می‌شود و نقاشی از چهره، به نسبت سایر نقاشی‌ها بیشتر به چشم می‌خورد. در نقاشی‌های دوره هخامنشی طرح‌ها در تناسب و رنگ‌ها در زیبایی کاملی هستند و نقاشی‌ها بدون سایه و با هماهنگی با یکدیگر به تصویر درآمده‌اند. از نقوش به‌کاررفته در این نقاشی‌ها می‌توان به مناظر و تصاویر ایرانی اشاره کرد؛ همچنین تصویر شاخه‌های درختی در این نقاشی‌ها بسیار دیده می‌شود.

نقاشی ایرانی در دوران اسلام

از زمان آغاز اسلام تا عهد سلجوقی نقاشی تقریباً در انحصار حاکمان اموی و عباسی بود و به همین دلیل مردم عادی کمتر به این هنر می‌پرداختند. در دوره اسلامی از نقاشی بیشتر در نگارگری کتاب‌ها استفاده می‌شد و هنر کتاب‌آرایی در دوره سلجوقیان، تیموریان و مغول پیشرفت بسیاری را به خود دید. اگر بخواهیم به ریشه نقاشی ایرانی در دوران اسلام بپردازیم باید بگوییم که نقاشی‌های دوران اسلام شهرت خود را از مکتب عباسی یا مکتب بغداد وام گرفتند. در این مکتب به کشیدن حیوانات و شرح تصاویر داستان‌ها توجه بسیاری شد و به‌نوعی بدعت‌های جدیدی در نقاشی به وجود آمد.

نقاشی ایرانی در دوران مغول

ریشه نقاشی ایرانی پس از حمله مغول تحت‌تأثیر فرهنگ چین و مغول بود. به‌مرور نقاشان ایرانی با ترکیب طرح‌ها و آثار هنرمندان چین و مغول و با استفاده از سبک‌های رنگ ایرانی آثار جدیدی را خلق کردند. به‌مرور با تأسیس مرکز علمی و هنری به نام «ربع رشیدی» در شهر تبریز اثری به نام «تاریخ رشیدی» خلق شد که با نقاشی‌های متعددی همراه بود. نقاشی‌های این کتاب از تنوع رنگی بالایی داشتند و طرح‌های آنها نیز با دقت بالایی ترسیم شده بودند. نقاشی‌های این کتاب که بیشتر طراحی‌هایی با منشأ چینی داشتند از عناصری همچون آسمان، کوه، ابر، پرندگان و… در  طراحی خود استفاده کرده بودند.

نقاشی ایرانی در دوران صفوی

در دوران صفویه به مرور مینیاتورهای ایرانی راهی جدا از سبک چینی پیش گرفتند و به سبک طبیعی متمایل شدند. طرح‌های این دوره از بهترین و زیباترین طرح‌های نقاشی ایرانی به شمار می‌روند و مینیاتورهای خلق شده در این دوران تنها وسیله‌ای برای مزین کردن کتاب‌ها نبودند و هویتی خاص داشتند.

در دوران صفوی در شیراز نیز مکتبی به نام «مکتب شیراز» شکل گرفت که کمتر تحت‌تأثیر آثار چینی بود و سبک آن‌ها را حاصل فعالیت‌های هنرمندان در دوران تیموری می‌دانند. یکی از اتفاقات بسیار مهم هنری در این دوران این بود که نام نقاشان در زیر آثار نقاشی نوشته می‌شد. این دوران که به مکتب هرات نیز معروف است یکی از بزرگ‌ترین نقاشان ایرانی به نام «کمال‌الدین بهزاد» را به دنیای هنر معرفی کرد. کمال‌الدین بهزاد تغییری کلی در شکل نقاشی سنتی و درباری ایجاد کرد و زندگی روزانه مردم را دست‌مایه آثار خود قرار داد. آثار او به‌گونه‌ای بر روی هنر نقاشی تأثیر گذاشت که بسیاری از نقاشان و آثار کشورهای هند و ترکیه تحت‌تأثیر نقاشی او قرار گرفتند.

ریشه نقاشی ایرانی در دوران صفویه به مکتب هرات باز می‌گردد. یکی از آثار مهم به‌جای‌مانده از این دوران خمسه نظامی است. با گسترش ساخت‌وساز در پایتخت اصفهان نقاشی به‌مرور شکل جدیدی به خود گرفت به‌طوری‌که از آن در معماری نیز استفاده می‌شد. این سبک از نقاشی را می‌توان در سازه‌هایی همچون کاخ چهل‌ستون و کاخ عالی‌قاپو مشاهده کرد. در دوران صفویه به دلیل حضور هنرمندان غربی در ایران، نقاشی ایرانی دستخوش تغییرات جدیدی شد. همچنین در ابزار نقاشی مورداستفاده هنرمندان تغییراتی به وجود آمد و انواع رنگ‌ها، بوم نقاشی و…. به هنر نقاشی ایرانی راه باز کردند.

نقاشی ایرانی پس از دوران صفویه

پس از دوران صفویه ریشه نقاشی ایرانی با نقاشی هنر غربی پیوند خورد و در نتیجه این پیوند سبک جدیدی به وجود آمد. در این دوره بیشتر نقاشان دست به ترسیم چهره شاه، افراد درباری و رجال می‌زدند که کمتر با استقبال مردم روبرو بود. در این دوران هنر گرافیک نیز توسط «سمیع الملک» پا به عرصه وجود گذاشت و او برای اولین بار موفق شد تصاویر را در روزنامه به چاپ برساند.

پس از شروع تحولات سیاسی در ایران هنر نقاشی نیز تحت تاثیر قرار گرفت و به مرور سبک‌های غربی در نقاشی راه یافتند که به نقاشان دنباله‌رو این سبک نقاشان نوگرا می‌گفتند.

نقاشی ایرانی در دوران قاجاریه

نقاشی ایرانی در این دوران (حدود قرن شانزدهم میلادی) ترکیبی از سبک هنرهای اروپایی کلاسیک و سبک و تکنیک مینیاتورهای دوران صفوی بود. در این دوران «کمال‌الملک» یا «محمد غفاری» باعث ترویج سبک کلاسیک اروپایی در ایران شد و سبکی از نقاشی به نام «سبک قهوه‌خانه» در نقاشی به وجود آمد که سبکی عامه‌پسند و مذهبی محسوب می‌شد. موضوعات این سبک بیشتر به داستان پیامبران و امامان، شعائر مذهبی، نام‌آوران ملی و جنگ‌ها اشاره داشت که از روی این نقاشی‌ها داستان‌سرایان و نقال‌ها داستان‌های حماسی و مذهبی را بازگو می‌کردند.

کلام پایانی

ریشه‌های نقاشی ایرانی در ابتدا به هنر دوران غارنشینی انسان باز می‌گردد؛ زمانی که انسان‌ها نقوشی را در دیواره غارها ترسیم می‌کردند. به‌مرور با گذر زمان و در دوره‌های مختلف نقاشی ایرانی دچار تغییرات بسیاری شد تا در نهایت پس از دوران صفویه راه نقاشان نوگرا ادامه یافت و نقاشی وارد فاز جدیدی شد. برای خرید تابلوی نقاشی بسیار مهم است که با سبک‌های نقاشی ایرانی در دوره‌های مختلف آشنا بود و ریشه‌های نقاشی ایرانی را در هر دوره‌ای شناخت تا با آگاهی بیشتری اقدام به خرید این تابلوها نمود.

جریان گالری مطالعه مقالات زیر را به شما پیشنهاد می کند :

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *