مقالات

آشنایی با فرش دستباف تبریز

فرش دستباف تبریز یکی از زیباترین انواع فرش دستباف و صنایع دستی ایران است. آشنایی با فرش دستباف تبریز برای افرادی که می‌خواهند برای خرید صنایع دستی همچون فرش اقدام کنند بسیار اهمیت دارد. فرش تبریز مشخصات خاصی دارد که باید در هنگام خرید فرش دستباف این ناحیه در نظر گرفته شود. این فرش تنوع رنگی بالایی دارد و از جمله فرش‌های پرفروش و گران‌قیمت است که نکات مهمی در مورد نحوه بافت و طرح و نقش آن در هنگام خرید باید در نظر گرفته شود. در مقاله امروز به آشنایی با فرش دستباف تبریز خواهیم پرداخت.

فرش دستباف تبریز

فرش دستباف تبریز از قدیمی‌ترین فرش‌های دستی ایران محسوب می‌شود که با مواد طبیعی بافته می‌شود و طرح‌های مختلفی دارد. یکی از مشخصه‌هایی که باعث شده این فرش شهرت جهانی داشته باشد این است که با رج‌شمار بالا بافته می‌شود. در بافت این فرش از گره ترکی استفاده می‌کنند و این نکته باعث می‌شود این فرش ظرافت خاصی داشته باشد. فرش دستباف تبریز دارای رنگ‌هایی زنده و شاد است و ضخامت آن به طور معمول کم است.

قدمت فرش دستباف تبریز به ۵۰۰ سال پیش باز می‌گردد و شواهد نشان می‌دهند بافت فرش در تبریز از دوران صفویه آغاز شده است. اوج هنر فرش‌بافی در این استان به قرن 12 تا ۱۶ میلادی باز می‌گردد. در این دوران پایتخت صفویان از هرات به تبریز منتقل گشت و مکتب تبریز که دومین مکتب هنری ایران است در این شهر بنیان نهاده شد. تجمع طراحان در این شهر باعث شد تا قالیبافی در شهر تبریز رشد بسیاری را تجربه کند و فرش دستباف تبریز مرحله جدیدی را در تاریخ خود آغاز نماید.

قالی‌بافی در شهر تبریز از همان ابتدا یک صنعت و راه تجارت محسوب می‌شده و به دلیل وجود مردم ثروتمند در این ناحیه بافت فرش دستبافت با رشد بسیار بالایی همراه بوده است. امروزه از سوی «شورای جهانی صنایع دستی»، شهر تبریز به‌عنوان «شهر جهانی بافت فرش» نامیده می‌شود و همین مسئله نشان می‌دهد که چرا خرید فرش دستباف تبریز از اهمیت خاصی برخوردار است.

ویژگی‌های فرش دستباف تبریز

برای شناخت ویژگی‌های فرش دستباف تبریز بهتر است با خصوصیات این فرش در بخش‌های مختلف آشنا شوید:

مواد اولیه فرش دستباف تبریز

مواد اولیه و الیافی که در فرش دستباف تبریز استفاده می‌شود برگرفته از پنبه، پشم و ابریشم هستند. فرش دستباف به صورت کلی دارای سه بعد اصلی طول یا تار، پود یا عرض و پرز یا همان ارتفاع است. تار در فرش‌های تبریز در بیشتر مواقع از جنس الیاف پنبه‌ای است که مقاومت و استحکام بسیار زیادی دارند. پود و پرز فرش‌های این منطقه از پشم است؛ این پشم در فرش تبریز نوعی زبری دارد که از ویژگی‌های این فرش محسوب می‌شود. پشم به‌کاررفته در فرش تبریز، پشم ناحیه ماکو است که لطافت کمتری نسبت به پشم سایر مناطق دارد. این ویژگی کمک می‌کند که استحکام فرش بالا برود؛ اما حالت مخملی بودن فرش کاهش پیدا کند. در بافت انواعی از فرش دستباف تبریز از ابریشم نیز استفاده می‌شود و این فرش به شکل‌های تمام ابریشم، گل ابریشم و چله ابریشم نیز به فروش می‌رسد.

آشنایی با فرش دستباف تبریز

نحوه بافت فرش دستباف تبریز

نکته بسیار مهم در بافت این فرش که باید در هنگام خرید فرش دستباف تبریز در نظر بگیرید این است که از گره ترکی در بافت فرش تبریز استفاده می‌شود. باید در نظر داشت که این ویژگی در بافت گلیم و قالی‌های روستایی و عشایری این منطقه رعایت نمی‌شود. در بافت این محصولات از گره فارسی استفاده می‌کنند و این نکته را باید در هنگام خرید گلیم دستبافت و قالی‌های تبریز در نظر داشت.

نکته مهم دیگر در بافت این فرش تغییرات در رج‌شمار و تعداد آنها است. رج‌شمار به‌صورت کلی به تعداد گره‌های موجود در هر ۷ سانتی‌متر عرضی در قالی گفته می‌شود. هرچه تعداد این گره‌ها در این محدوده بالاتر رود فرش ظرافت و استحکام بیشتری دارد و قیمت آن نیز بالاتر است. در گذشته رج‌شمار قالی‌های روستایی تبریز درشت بود و  به طور معمول رج‌ها بین ۱۵ تا ۲۵ بود اما امروزه رج‌شمار کارگاه‌ها و تولیدهای شهری به عدد ۱۱۰ نیز می‌رسد.

در بافت فرش دستباف تبریز از دار عمودی استفاده می‌شود و به‌ندرت دار افقی را خواهید دید.

رج‌شمار انواع فرش دستباف تبریز به شرح زیر است:

  • برای فرش دستباف ارزان: استفاده از رج‌شمار ۲۵ در ۲۵
  • برای فرش معمولی در بازار: استفاده از رج‌شمار ۳۰ در ۳۰
  • برای فرش‌های صادراتی: استفاده از رج‌شمار ۳۵ در ۳۵
  • برای فرش‌های نفیس: استفاده از رج‌شمار ۵۰ در ۵۰

ابعاد قالی تبریز

قالی تبریز مانند انواع دیگر فرش دستباف در ابعاد و اندازه‌های مختلفی بافته می‌شود. نکته مهم اما بافت فرش‌های ابریشمی ریزباف تبریز، در ابعاد بزرگ است که مشخصه اصلی فرش تبریز به شمار می‌رود. بسیاری از فرش‌های دستباف تبریز در ابعاد بزرگ و بسیار ریزبافت، بافته می‌شوند که شهرت جهانی دارند و در موزه‌های کشورهای خارجی از آنها نگهداری می‌کنند.

طرح و رنگ فرش دستباف تبریز

در فرش دستباف تبریز بسیار اهمیت دارد که از رنگ‌ها و طرح‌های جدید استفاده شود. این مسئله باعث شده که مواد رنگی از کشورهای غربی نیز وارد رنگ‌بندی این فرش‌ها شود و جای بسیاری از رنگ‌های قدیمی را بگیرد.

فرش هریس تبریز یکی از فرش‌های بسیار خاص تبریز است که رنگ‌بندی تیره دارد و از رنگ‌هایی همچون قرمز تیره (لاکی)، قهوه‌ای، سرمه‌ای و بژ در رنگ‌بندی آن استفاده می‌شود.

در فرش گل ابریشم تبریز از طرح‌های لچک و ترنج استفاده می‌شود و رنگ‌بندی آن به طور معمول بژ روشن و نخودی است و در رنگ‌بندی گل‌ها و نگاره‌ها از رنگ‌های عنابی، سرخابی و زیتونی استفاده می‌شود.

از دیگر طرح‌های معروف فرش دستباف تبریز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • طرح سالاری
  • طرح هریس
  • طرح ماهی
  • طرح اولیا
  • طرح نامی
  • طرح گنبد
  • طرح گلستان
  • طرح خطیبی
  • طرح گل ابریشم

آشنایی با فرش دستباف تبریز

ویژگی‌های دیگر فرش تبریز

علاوه بر مواردی که به آنها اشاره شد از دیگر ویژگی‌های فرش تبریز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • داشتن عمق: یکی از نوآوری‌های جدید در رنگ‌آمیزی فرش تبریز ایجاد نوعی عمق یا پرسپکتیو در طرح دوبعدی فرش است که ویژگی خاصی به این فرش می‌دهد.
  • استفاده از رنگ برای فضاسازی: یکی دیگر از ابداعات در فرش تبریز این است که از رنگ به‌جای نقش برای پر کردن فضاهای خالی استفاده می‌کنند. در واقع در بافت این قسمت‌ها با استفاده از رنگ‌های دارای هارمونی و هماهنگی با طرح، یک نزدیکی زیبا بین طرح و رنگ ایجاد می‌شود و حسی از زیر خاکی بودن در فرش به وجود می‌آورد.
  • وجود سایه‌روشن در فرش: به دلیل اینکه در بافت فرش دستباف تبریز رنگ‌های هم خانواده به شکل نامحدود استفاده می‌شوند نوعی سایه‌روشن در فرش به وجود می‌آید و نوعی عمق را در فرش به بیننده القا می‌کند.
  • دورگیری: در دورگیری گل‌ها و برگ‌ها از ابریشم سفید و رنگی استفاده می‌شود که یکی از مشخصه‌های مهم فرش تبریز است.

کلام پایانی

آشنایی با فرش دستباف تبریز برای افرادی که قصد خرید فرش دستباف را دارند بسیار بااهمیت است. این فرش در طرح‌ها و رنگ‌بندی‌های خاص خود یکی از بهترین‌های بازار فرش است و می‌تواند جلوه خاصی به مکان‌ها بدهد. امروزه خرید صنایع دستی ایرانی همچون خرید گلیم دستباف، خرید گبه و خرید فرش ایرانی در میان مردم بسیار رواج پیدا کرده است و در این میان خرید فرش دستباف تبریز می‌تواند یکی از انتخاب‌های بسیار ارزشمند افراد باشد.

 

برای افزایش اطلاعاتتان در زمینه‌ی صنایع دستی، گالری جریان پیشنهاد می‌کند که مقالات زیر را مطالعه نمایید:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *