هنر چیست؟ معرفی هنرهای هفت گانه

آیا تاکنون به این موضوع فکر کردهاید که هنر چیست؟ اگر شما نیز به دنبال یافتن پاسخی جامع برای این پرسش هستید، این مطلب برای شما نوشته شده است. بشر از هزاران سال پیش با استفاده از هنر، زندگی را برای خود دلنشینتر و قابل تحملتر ساخته است. هرچند تقریباً همه ما از حداقل یکی از انواع هنر لذت میبریم، اما برداشت هر فرد از مفهوم هنر، میتواند کاملاً متفاوت باشد. در این مقاله، تلاش خواهیم کرد برخی از تعاریف هنر از دیدگاه بزرگان را با هم بررسی کنیم و در نهایت بفهمیم هدف و تعریف هنر چیست و هنرهای هفتگانه چه هستند. با گالری جریان در این مطلب همراه باشید.
تعریف هنر
تعیین دقیق مفهوم هنر کار سادهای نیست. هنگامی که به چگونگی تعریف هنر میاندیشیم، متوجه میشویم که پاسخهای متعددی برای این پرسش وجود دارد. هنر طیف وسیعی از فعالیتهای بشری و آثاری است که از آن برمیآید و در آنها خلاقیت و تخیل انسان به وضوح دیده میشود. تأثیر هنر بر زندگی انسان بر هیچکس پوشیده نیست. هنر معمولاً نمایانگر مهارت فنی، زیبایی، احساسات ژرف یا مفاهیم پیچیدهای است و حتی شاخهای از علم به نام هنر درمانی نیز بر پایه آن بنا شده است. به طور خلاصه، باید گفت که تعریف جامع و واحدی برای هنر وجود ندارد و برداشت انسانها از هنر در طول تاریخ و در میان فرهنگهای مختلف، بسیار متفاوت بوده است.
مفهوم هنر از دیدگاه بزرگان
اگرچه مفهوم و تعریف هنر به نظر ساده و شناخته شده میآید و در آثار فلسفی تعابیر گوناگونی از آن ارائه شده است، اما تا کنون تعریف جامع و دقیقی که مورد توافق همه اندیشمندان باشد، ارائه نشده است. به عنوان مثال، برخلاف نظر اکثر فیلسوفان که هنر را محصول احساسات و عواطف میدانند، ارسطو آن را حاصل فعالیت عقلانی میداند. در مقابل، کروچه، فیلسوف ایتالیایی، معتقد است که هنر از تخیل هنرمند سرچشمه میگیرد و هرگونه قضاوت و اندیشیدن در آن، موجب نابودی آن میشود.
تولستوی، نویسنده نامدار روس، هنر را دارای ارزشهای اخلاقی میداند. او بر این باور است که هدف از خلق هنر صرفاً زیبایی و لذت بردن نیست، بلکه انتقال مفاهیم والایی همچون اخلاق و ارزشهای اجتماعی است. این دیدگاه در مقابل نظریه «هنر برای هنر» قرار میگیرد. پیروان این نظریه معتقدند که بسیاری از آثار هنری فاقد هرگونه پیام اخلاقی هستند، اما به دلیل زیبایی و ارزش هنری خود، مورد توجه قرار میگیرند.
هنر ابعاد گوناگونی دارد که میتواند شامل زیباییشناسی، وسیلهای برای پالایش روح، تقلید از طبیعت یا بیان احساسات و برداشتهای شخصی هنرمند از زندگی و جهان هستی باشد. هر هنرمندی میتواند به یکی از این ابعاد بپردازد یا همه آنها را در آثار خود ترکیب کند.
تاریخچه هنر
تاریخ هنر در واقع روایتی از پیدایش، شناخت و سنجش هنر در طول زمان و مکان است. این رشته به بررسی انواع، سبکها، جنبشها و رویدادهای هنری میپردازد و در عین حال به جنبههای فرهنگی، تاریخی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی هر دوره نیز توجه دارد.
در واقع قدمت هنر به اندازه قدمت تاریخ بشر است؛ از هنر بدوی دوران ما قبل تاریخ تا هنر معاصر امروزی.
از بسیاری از تمدنهای بزرگ باستانی، آثار هنری فراوانی باقی مانده است که تأثیر زیادی بر فرهنگهای دیگر و دورههای بعدی خود و تعریف هنر گذاشتهاند. این تمدنها عبارتند از:
- ایران
- مصر باستان
- بینالنهرین
- هند
- چین
- یونان باستان
- روم
- اینکاها
- مایاها
برخی از متون تاریخی، نخستین اطلاعات را در مورد شیوه کار هنرمندان ارائه کردهاند. برای مثال، در هنر یونان باستان، به شکل فیزیکی انسان احترام ویژهای قائل بودند و به توسعه مهارتهایی پرداختند که بتواند عضلات، استواری، زیبایی و تناسبات دقیق بدن انسان را به تصویر بکشد.
در هنر بیزانسی و قرون وسطی غربی، هنر بیشتر بر بیان مضامین مذهبی و دینی متمرکز بود و از سبکهایی استفاده میکرد که عظمت و شکوه جهان آسمانی را نمایش میداد. با این حال، هنر واقعگرایانه کلاسیک در آثار کوچک بیزانسی همچنان ادامه یافت و واقعگرایی به تدریج در هنر اروپای کاتولیک رشد کرد.
هنر رنسانس تأکید ویژهای بر تصویر واقعی جهان مادی و جایگاه انسان در آن داشت که در نمایش جسمانی بدن انسان به خوبی نمایان است. همچنین، در این دوره، روشی سیستماتیک برای نمایش سه بعدی اشیا در نقاشیها توسعه یافت.
در کل، در طول تاریخ، هنر و مهارتها و ایدههای هنری اغلب از طریق تجارت گسترش یافتهاند. جاده ابریشم نمونهای از این امر است که در آن، تأثیرات هنرا ایرانی، هندی و چینی با یکدیگر آمیخته شدهاند. برخورد فرهنگها و جهانبینیهای مختلف نیز بر آفرینش هنری و تعریف هنر تأثیرگذار بوده است.
هدف هنر چیست؟
هنر در زندگی ما با هدف برانگیختن طیف وسیعی از احساسات، از شادی و غم گرفته تا خشم و… خلق میشود. باین تعریف هنر باید گفت که این پدیده زیبا، قدرت گرد هم آوردن مردم و ایجاد حس آرامش را داراست.
هنر، ابزاری قدرتمند برای بیان عواطف و افکار است. ما از آن برای انتقال ایدهها، بیان خود، تسکین روح و حتی یافتن زیبایی در زندگی بهره میبریم. هنر همچنین میتواند لحظهای از زمان، رویدادهای تاریخی، مفاهیم فلسفی و اجتماعی و تفسیرهای سیاسی را به تصویر بکشد.
به طور کلی، هفت هدف اصلی برای هنر برشمرده میشود:
- فرار از واقعیت روزمره: هنر میتواند پناهگاهی برای فرار از دغدغههای زندگی باشد.
- ایجاد حس تعلق و اجتماعی بودن: هنر ما را به دیگران متصل میکند و حس تعلق به یک گروه یا جامعه را تقویت میکند.
- امکان ابراز وجود: هنر فرصتی برای بیان خود و شناخت بهتر هویت شخصی فراهم میکند.
- تعمق و تأمل: هنر میتواند ما را به تفکر عمیق و اندیشیدن درباره مسائل مختلف وامیدارد.
- سرگرمی و لذت: هنر منبعی سرشار از لذت و شادابی است.
- ایجاد هیجان و الهام: هنر میتواند احساسات قوی مانند هیبت، شگفتی و الهام را در ما برانگیزد.
- انتقال پیام: هنر ابزاری قدرتمند برای انتقال پیامها و ایدهها است.
هنرمند کیست؟
مفهوم هنر بسیار گسترده و شامل فعالیتها و مفاهیم متنوعی است. امروزه، تعریف هنر اغلب به حوزههایی مانند هنرهای تجسمی، موسیقی، سینما و تئاتر محدود میشود. به همین دلیل، اغلب به کسانی که در این زمینهها فعال هستند، هنرمند گفته میشود. اما در واقع، مفهوم هنرمند متناسب با تعریف کلی هنر بسیار عمیقتر است و به هر کسی اطلاق نمیشود. برخی فیلسوفان معتقدند هنرمند کسی است که میتواند دیدگاه واحد خود را بر دیدگاههای متفاوت مخاطبان منطبق کند. به عبارت دیگر، هنرمند کسی است که میبیند، درک میکند و میآفریند.
همانطور که برای هنر تعریف دقیقی وجود ندارد، برای هنرمند نیز نمیتوان تعریف کاملی ارائه داد. هنرمند واقعی همیشه تأثیرگذار بوده و حتی پس از درگذشت، یاد و خاطرهاش در دلها زنده میماند. با این حال، در طول تاریخ، هنرمندان به اندازه کافی ارزشگذاری نشدهاند و در زمانهای سخت، هنر اولین چیزی بوده است که از آن چشمپوشی شده است. بسیاری از هنرمندان بزرگ، تنها پس از مرگ به شهرت رسیدهاند.
با خرید صنایع دستی، ما نه تنها از هنرمندان حمایت میکنیم، بلکه به حفظ تنوع فرهنگی و هنری جامعه نیز کمک میکنیم.

معرفی هنرهای هفتگانه
تا به اینجا، سعی کردیم تا تعریف جامع و دقیقی از هنر ارایه دهیم اما دریافتیم که تعریف هنر، مفهومی گسترده و چندوجهی است که تعاریف متعددی از آن ارائه شده است. اگرچه تعریف واحدی برای هنر وجود ندارد، اما میتوانیم با بررسی دیدگاههای مختلف، درک بهتری از این که هنر چیست و هنرمند کیست به دست آوریم. در ادامه، به معرفی مهمترین انواع هنر میپردازیم که در طول تاریخ به عنوان “هنرهای هفتگانه” در جهان شناخته شدهاند. این هفت هنر، هر یک به شیوهای خاص، به بیان احساسات، افکار و تجربیات بشر میپردازند.
معرفی هنر اول: موسیقی
نخستین هنر، موسیقی است. هنری که با جان و دل آدمی پیوند خورده است. از گذشتههای دور، وزش باد در میان درختان و نیزارها، صداهایی دلنشین میآفرید که انسان را بر آن داشت تا با با استفاده از نی، صداهایی تولید کند. همین ابزارهای ابتدایی، منجر به پیدایش سازهای موسیقی و هنری شنیداری به نام موسیقی شد.
موسیقی، بر پایهٔ شواهد تاریخی و باستانی، در نخستین تمدنهای بشری نیز وجود داشته است. قدمت این هنر به اندازه تاریخ تمدن انسان است. موسیقی، هنری است که در آن صدا و سکوت، زیر و بم، کلام و آوا، در هم میآمیزند و به طور ویژهای با احساسات درونی انسان ارتباط دارد. آواز، آهنگسازی، نوازندگی از جمله شاخههای هنر موسیقی هستند.
معرفی دومین هنر: هنرهای نمایشی
دومین هنر، هنرهای نمایشی است. توجه داشته باشید که هنرهای نمایشی با حرکات نمایشی متفاوتاند که در ادامه توضیح خواهیم داد. هنرهای نمایشی شامل انواع رقص، شعبدهبازی، تردستی، آوازخوانی، نمایشهای سیرک (مانند بندبازی، معرکهگیری، کار با حیوانات و نمایشهای پهلوانی) و هنرهایی از این دست است که به طور مستقیم با بدن انسان در ارتباط است.
آغاز این هنر به اوایل قرن ششم میلادی بازمیگردد. پیشتر، به نوعی هنر تئاتر نیز شناخته شده بود که توسط گلادیاتورها اجرا میشد، اما امروزه، هنرهای نمایشی و حرکات نمایشی از هم تفکیک شدهاند. اگر دقت کنید، هنرهای نمایشی و هنر سینما، اشتراکات زیادی در تعریف هنر دارند.
معرفی سومین هنر: هنرهای تجسمی (دیداری یا بصری)
سومین هنر، هنری دوبعدی است. هنرهای تجسمی، از جمله هنرهایی هستند که به طور مشخص با حس بینایی افراد در ارتباطاند. از مهمترین هنرهای تجسمی میتوان به خوشنویسی، نقاشی، طراحی، مجسمهسازی، عکاسی، گرافیک، طراحی دکوراسیون، طراحی صنعتی، معماری و طراحی داخلی و حتی هنرهایی مشتق شده از اینها اشاره کرد. این گونه هنرها بر روی بوم، دیوار و فضا خلق میشوند.
معرفی چهارمین هنر: هنرهای تجسمی (برآمده از جسم و ماده)
هنر تجسمی نیز از انواع هنرهایی است که به عنوان هنرهای بصری (دیداری) نیز شناخته میشود. هنرهایی که بر پایه هنرهای تجسمی هستند، بیشتر شناخته شدهاند و از جمله آنها میتوان به نقاشی، مجسمهسازی، طراحی محصول، چاپ دستی، عکاسی، گرافیک، طراحی صنعتی، طراحی سرامیک، صنایع دستی (با هنر سنتی متفاوت است)، فیلمسازی، معماری و طراحی داخلی اشاره کرد.
معرفی پنجمین هنر: ادبیات
ادبیات را میتوان آینهای از فرهنگ، آداب و رسوم، اندیشهها، آرمانها و باورهای یک جامعه دانست. ادبیات، به سخنانی گفته میشود که از حد معمول فراتر رفته و در میان مردم نقل و ضبط میشوند و بر خوانندگان و شنوندگان تأثیرگذارند و احساسات گوناگونی را در آنها برمیانگیزند.
به عبارت دیگر، ادبیات دانش فرهنگی نیز محسوب میشود که در تعریف هنر تأثیر گذاشت. از جمله هنرهای ادبی میتوان به نویسندگی، شاعری، داستاننویسی، سفرنامهنویسی، فیلمنامهنویسی و شاخههای مرتبط با آن اشاره کرد. فردوسی یکی از برجستهترین چهرههای ادبیات جهان است.
معرفی ششمین هنر: هنرهای نمایشی
هنرهای نمایشی و حرکات نمایشی تا حدودی با هم اشتراک دارند. در هنرهای نمایشی، هنرمند با استفاده از بدن خود و ابزارهایی مانند زبان بدن، تکنیکهای شنیداری و دیداری، اثر هنری خود را خلق میکند. هنرهای نمایشی مانند تئاتر، اپرا، نمایشهای عروسکی، اجراهای زنده، داستانگویی و تعزیه از جمله شاخههای این هنر هستند.
معرفی هفتمین هنر: سینما
سینما، هنری است که با استفاده از تصاویر متحرک (واقعی یا ساختگی)، پیامی را به مخاطب منتقل میکند. کلمه سینما ریشه یونانی دارد و به معنای حرکت است. سینما ترکیبی از هنر، صنعت و فناوری است و امروزه به عنوان ابزار قدرتمندی برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی به کار میرود.
هنر هشتم چیست؟
اگر بخواهیم صادقانه بگوییم، اصطلاحی به نام هنر هشتم به طور رسمی در طبقهبندی انواع هنر وجود ندارد. با این حال، به صورت غیررسمی، عبارات هنر هشتم و حتی هنر نهم برای تعریف هنر و توصیف هنرهایی مانند روابط عمومی، روزنامهنگاری، تبلیغات و رسانه، دوبله، انیمیشن و بازیهای رایانهای، آشپزی، و کمیک استریپ به کار میرود.

ویژگیهای مشترک در همه هنرها
همهٔ آثار هنری، صرفنظر از نوع و سبکشان، ویژگیهای مشترکی دارند که آنها را به یکدیگر پیوند میدهد. این ویژگیهای مؤثر در تعریف هنر، عبارتاند از:
الف- تخیل: تخیل، مهمترین عنصری است که در شکلگیری هر اثر هنری نقش محوری ایفا میکند.
ب- احساسات و عواطف هنرمند: همهٔ آثار هنری ریشه در احساسات و عواطف درونی هنرمند دارند و کمتر تحت تأثیر تفکر منطقی و عقلانی او هستند.
ج- چندوجهی بودن و تعابیر گوناگون: هر اثر هنری مانند یک منشور است که از زوایای مختلف، معانی و مفاهیم گوناگونی را آشکار میکند. این ویژگی، نتیجه مستقیم تأثیر تخیل و احساسات هنرمند بر اثر هنری است. به همین دلیل، هر فردی با توجه به تجربیات و دیدگاههای خود، برداشت متفاوتی از یک اثر هنری خواهد داشت.
چه چیزهایی هنر نیستند؟
حالا که با هفت هنر اصلی آشنا شدیم، بهتر است کمی درباره چیزهایی که هنر محسوب نمیشوند، صحبت کنیم. به طور کلی، هر چیزی که در زیرمجموعههای این هفت هنر قرار میگیرد، قطعا یک اثر هنری است و در تعریف هنر میگنجد. در این خصوص، کیفیت اثر هنری برای ما مهم نیست؛ حتی یک اثر هنری که از نظر منتقدین بسیار ضعیف ارزیابی شود، باز هم یک اثر هنری محسوب میشود.
هیچ اثری به طور ذاتی هنری یا عاری از هنر نیست. درک ما از هنر و اینکه به راستی هنر چیست، به نگاه و دیدگاه مخاطب بستگی دارد. در گذشته، زیبایی یکی از ویژگیهای اصلی هنر محسوب میشد. اما در دنیای امروز و با ظهور پستمدرنیسم، این دیدگاه تغییر کرده است و زیبایی لزوماً شرط لازم برای یک اثر هنری نیست. به همین دلیل، تعریف دقیق و جامع از هنر بسیار دشوار است و تعیین مرز بین هنر و چیزهایی که هنر نیستند، به شدت دشوار و حتی غیرممکن شده است.
جایگاه هنر در زندگی
هنر با ارائه آثار خلاقانه، انتقال هیجانها و احساسات، ایجاد تجربیات تازه و تحریک پرسشگری و تفکر، میتواند زیبایی و لذت را به زندگی افراد ببخشد. هنرمندان با خلق و ارائه آثاری که قادر به برقراری ارتباطی عمیق و ایجاد تجربیاتی متنوع هستند، مخاطبان را به سوی یک نگاه نو و زیباتر دعوت میکنند.
در کل، هنر جایگاهی والا در زندگی انسانها دارد. از طریق ارتباط و انسجام، بازتاب جهان و درک عمیقتر، انتقال پیام و تأثیرگذاری، نوآوری و اندیشهای خارقالعاده، ارتقاء روحیه و احساس خوب، گریز از روزمرگی و تجربه زیبایی، هنر میتواند زندگی ما را زیباتر، آرامتر و خلاقانهتر کند. تعریف هنر بر این اساس بسیار گسترده و عمومی است.
تفاوت هنر و زیبایی
میان هنر و زیبایی، مرزی مشخص وجود دارد. بیشک، بر اساس تعریف هنر، اثری هنری میتواند از زیبایی برخوردار نباشد و یا شیء زیبایی وجود داشته باشد که هنری محسوب نشود. به عبارت دیگر، نمیتوان هنر و زیبایی را یکسان انگاشت؛ رابطه این دو عموم و خصوص من وجه است؛ یعنی هر دو میتوانند در مواردی مشترک باشند اما در عین حال تفاوتهای آشکاری نیز داشته باشند. با آگاهی از این تمایز، در دانش زیباییشناسی، نمونههای زیبایی را در هنر و طبیعت مییابیم و به همین دلیل، گاه در بررسی برخی مسائل زیباییشناختی، از زیبایی هنری و زیبایی طبیعی سخن به میان آورده میشود.
تاثیر هنر در زندگی انسان
هنر تأثیر بسزایی بر زندگی ما دارد و این تاثیر در بسیاری از ابعاد زندگی قابل مشاهده است. تأثیرات هنر بر زندگی انسان انکارناپذیر است. هنر میتواند ارتباطات میان انسانها را تقویت کرده و افراد را به هم پیوند دهد. هنر به عنوان یک زبان مشترک بین افراد، میتواند احساسات و ایدهها را به صورت تصویری و صوتی منتقل کرده و باعث شود افراد شناخت بهتری از یکدیگر پیدا نمایند. این تعریف هنر، یک تعریف جهانشمول و موثر در زندگی انسانها است.
کلام پایانی
هنر، با وجود جایگاه والایش در جهان، همچنان مفهومی پیچیده و مبهم است که تعریف دقیق و جامعی برای آن یافت نمیشود. در گذشته، هنر محدود به چارچوبها و قواعد مشخصی بود و هنرمندان مجبور بودند در قالبهای از پیش تعیینشدهای خلق کنند. اما با تحولات عصر مدرن و پسامدرن، این محدودیتها رفتهرفته از میان رفت و هنرمندان آزادی عمل بیشتری برای بروز خلاقیتهای خود یافتند و تعریف هنر متحول شد. تعریفهای متعددی برای هنر ارائه شده است، اما همین تنوع تعاریف در پاسخ به این که هنر چیست، مرز میان هنر و آنچه هنر نیست را مبهمتر کرده است.
نظر شما در این باره چیست؟ به نظر شما، چه آثاری را میتوان هنر نامید و چه آثاری خارج از دایره هنر قرار میگیرند؟ آیا هنر تنها با استناد به تعاریف نظری مشخص میشود یا نگاه و برداشت مخاطب نیز در تعیین هنری بودن یک اثر نقش تعیینکنندهای دارد؟ نظرات خود را در این مورد با ما به اشتراک بگذارید.
در صورتیکه علاقه مند به مطالب مربوط به هنرهای ایرانی هستید می توانید مقاله های زیر را مطالعه نمایید:
آشنایی با صنایع دستی چوبی ایران
آشنایی با هنرمندان نام آور فرش ایرانی
آشنایی با نقاشی روی سفال + تکنیک ها