مقالات

مقایسه گبه با جاجیم و گلیم: شباهت‌ها و تفاوت‌ها

تفاوت گبه با جاجیم (1)

از جمله دست بافته‌هایی که به عنوان زیرانداز از آنها استفاده می‌شود می‌توان به گبه، گلیم و جاجیم اشاره کرد. هر کدام از این زیراندازها ویژگی‌های خاصی دارند که باعث می‌شود با یکدیگر متفاوت باشند. در هنگام خرید گبه، جاجیم و گلیم باید به موارد مختلفی توجه کرد تا با توجه به این ویژگی‌ها از زیرانداز بهترین استفاده شود. در ادامه به تفاوت گبه با جاجیم و گلیم به شکل کامل خواهیم پرداخت.

گبه چیست؟

گبه، یک نوع فرش با پرزهای بلند است که به دلیل بافت خاص خود، در دسته‌بندی قالی و فرش معمولی قرار نمی‌گیرد. این محصول که از جمله صنایع دستی ایران است، بیشتر توسط عشایر در مناطق جنوب غربی ایران بافته می‌شود. یکی از ویژگی‌های بارز گبه، پرزهای بلند و نرم آن است. در گذشته، طرح‌ها و نقش‌های گبه تنها به صورت ذهنی بودند، اما در سال‌های اخیر، هنرمندان بسیاری به این صنایع دستی علاقه‌مند شده و طراحی‌های مدرن و زیبایی را بر روی این فرش‌های سنتی و اصیل ارائه می‌دهند.

گلیم دستباف چیست؟

گلیم یک نوع بافت از جنس پشم است و به طور عمده در مناطقی که دامداری پررونقی دارند، بافته می‌شود. گلیم از تاروپود تشکیل شده و مانند قالی، گره و پرز بلند ندارد. هرچقدر جنس نخ گلیم از نوعی نرم‌تر باشد، کیفیت این محصول بهتر خواهد بود و به همین دلیل از پشم مرینوس به عنوان یکی از بهترین گزینه‌ها برای بافتن گلیم استفاده می‌شود. نقش‌های استفاده شده روی گلیم‌ها معمولاً به صورت نقشه‌های ساده و ثابت است، اما گاهی طرح‌هایی به صورت ذهنی بر روی آنها اعمال می‌شود. به طور کلی می‌توان گفت نقش و نگار گلیم‌های سنتی بسته به منطقه‌ای که در آن بافته شده‌اند، متفاوت است و هر طرحی نمایانگر بخشی از فرهنگ منطقه‌ای است که گلیم در آن بافته شده است. این محصول به طور عمده در کشورهای ترکیه و ایران بافته می‌شود.

جاجیم چیست؟

در کتاب دست بافته‌های عشایری و روستایی فارس آمده است که ” نوع دیگر گلیم، جاجیم است که در اصل جاجیم بوده و ظاهراً لفظی ترکی است. جاجیم گلیمی است که در بافت آن از تارهای اضافی استفاده می‌کنند و در پدیدار کردن طرح و نقش آن، از تار نیز همچون پود کمک می‌گیرند.“

جاجیم دست بافته‌ای پشمین، منقش و بدون پرز و غالباً مخصوص نواحی سردسیر است. ماده اولیه آن پشم و بافت آن شبیه گلیم است، با این تفاوت که جاجیم در چهار تخته بافته می‌شود و پس از بافتن به هم متصل و دوخته می‌شود. همچنین برای بافت جاجیم دستگاه را به صورت افقی روی زمین قرار می‌دهند. جاجیم نازک‌تر و لطیف‌تر از گلیم بافته می‌شود و ضخامت آن بین گلیم و پارچه است و به شکل راه‌راه و رنگین بافته می‌شود.

تفاوت گبه و جاجیم (1)

تفاوت گبه و گلیم دستباف

از جمله مواردی که باید در هنگام خرید گلیم و گبه به آنها توجه داشت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • تفاوت در اندازه: یکی از تفاوت‌های گبه و گلیم در اندازه آنها است. اندازه گلیم به طور معمول بزرگ‌تر از گبه است هر چند هر دوی آنها معمولاً زیر ۶ متر بافته می‌شوند.
  • مواد اولیه و بافت: گبه از جنس پشم بافته می‌شود و دارای پرزهای بلند است که نرمی خاصی به آن می‌بخشد. گلیم از جنس پشم یا پنبه بافته می‌شود و معمولاً دارای بافتی تنظیم‌شده و بدون پرز است. بافت گلیم از تاروپود تشکیل شده و مثل گبه پرز بلند ندارد.
  • طرح و نقش: طرح‌ها و نقش‌های گبه معمولاً به صورت ساده و ثابت هستند؛ اما گاهی نیز طرح‌های ذهنی بر روی آن اعمال می‌شود. طرح‌های گبه بسته به منطقه‌ای که در آن بافته شده متفاوت است و فرهنگ و سنت آن منطقه را نمایش می‌دهد. طرح‌ها و نقش‌های گلیم معمولاً متنوع‌تر و پویا هستند. این دست بافته‌ها معمولاً دارای طرح‌های هندسی، گل و پر و پرندگان هستند که به صورت پراکنده و منظم روی گلیم قرار می‌گیرند.
  • رنگ:به طور معمول گلیم‌ها تنوع رنگی بیشتری نسبت به گبه دارند؛ هرچند امروزه گبه‌های ماشینی دارای تنوع بیشتری نسبت به گبه‌های دستباف هستند.

تفاوت گبه و جاجیم

گبه و جاجیم دو نوع زیرانداز سنتی ایرانی هستند که در فرایند بافت، استفاده از مواد اولیه، و نقوش و طرح‌هایشان تفاوت‌هایی وجود دارد. از جمله این تفاوت‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • مواد اولیه و بافت: گبه از جنس پشم است و پرزهای بلندی دارد که باعث نرمی این زیرانداز می‌شود. جاجیم دست بافته پشمی است که در آن از پرز استفاده نمی‌شود. این دست بافته نازک‌تر از گبه است و پس از بافتن به هم متصل و دوخته می‌شود.
  • طرح و نقش: طرح و نقش گبه‌ها معمولاً به صورت ساده و ثابت هستند، اما گاهی طرح‌های ذهنی در آنها دیده می‌شود. در واقع در بسیاری موارد بافنده بدون هیچ طرح قبلی شروع به بافت گبه می‌کند.طرح و نقش جاجیم هندسی (عمودی و افقی) است و این مسئله باعث می‌شود که نقش جاجیم منحصر به محرمات و شطرنجی یا نقوش سراسری باشد.
  • رنگ‌بندی: برخلاف رنگ‌بندی گبه که به طور معمول ساده است رنگ و نقش جاجیم تنوع بالایی دارد و در رنگرزی آن از رنگ‌های قرمز، سبز، سیاه و آبی بیشتر استفاده می‌شود.
  • کاربرد: یکی دیگر از تفاوت‌های مهم گبه و جاجیم در این است که از گبه فقط به عنوان زیرانداز استفاده می‌شود در حالی که جاجیم کاربردهای مختلفی دارد و از آن به عنوان زیرانداز، روکرسی، پتو، روتختی، کف‌پوش، روکش مبل و صندلی، رختخواب پیچ، پرده، سفره، سجاده، روانداز، روفرشی استفاده می‌کنند.
تفاوت فرش های گبه و گلیم و جاجیم

کلام پایانی

پیش از خرید جاجیم، گبه و گلیم باید حتماً با تفاوت‌های این سه محصول با یکدیگر آشنا بود تا محصولی که خریداری می‌شود بتواند پاسخگوی نیاز افراد باشد. گبه، گلیم و جاجیم تفاوت‌هایی را از لحاظ ظاهر و کارکرد دارند که باید پیش از خرید این محصولات حتماً در نظر گرفته شود. این سه زیرانداز از جمله دست بافته‌های ارزشمند ایرانی هستند که می‌توانند به جلوه هر مکانی بیفزاید و ارزش و اصالت هنری هر مکانی را افزایش دهند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *